13 listopada Karol Nawrocki zawetował nowelizację ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Miała przyspieszyć blokowanie nielegalnych treści, w tym gróźb i materiałów związanych z wykorzystywaniem dzieci. Dawała też użytkownikom możliwość interwencji u regulatora, gdy platforma bezpodstawnie usunęła wpis lub zablokowała konto.

Które przepisy zakwestionował prezydent

Nakazy blokowania konkretnych materiałów miał co do zasady wydawać prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej. Na platformach udostępniania wideo miał to robić przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (art. 11b i 11m). Nakaz wymagał dowodów jednoznacznie wskazujących, że treść jest nielegalna. Według Nawrockiego katalog z art. 11a, obejmujący m.in. groźby, oszustwa, naruszenia praw autorskich i wybrane czyny skarbowe, był zbyt szeroki jak na uprawnienie przyznane administracji bez wcześniejszej kontroli sądu. Prezydent powołał się na konstytucyjną zasadę proporcjonalności, wolność wypowiedzi i prawo do sądu.

Szczegółowe zastrzeżenia dotyczą poprawek Senatu nr 4 i 5, przyjętych przez Sejm 22 października. Pierwsza przeniosła sprawy dotyczące art. 119 § 1 Kodeksu karnego z trybu sądowego do administracyjnego (art. 11m i 11q). Chodzi o przemoc lub bezprawne groźby motywowane m.in. narodowością, pochodzeniem etnicznym, wyznaniem lub przynależnością polityczną. Druga przewidywała natychmiastowe wykonanie nakazu wydanego na wniosek Policji lub prokuratora (art. 11m ust. 3 pkt 2). W sprawach m.in. publicznego nawoływania do nienawiści i publicznego znieważenia na tle narodowościowym, etnicznym lub wyznaniowym decyzję o blokadzie nadal miał podejmować sąd (art. 256 § 1–2 i art. 257 k.k.).

W pilnych sprawach autor miałby 24 godziny na przedstawienie stanowiska, a dostawca usługi tyle samo na przekazanie dowodów (art. 11h i 11i). Od decyzji organu można byłoby wnieść sprzeciw do sądu powszechnego (art. 11p). Zdaniem Nawrockiego doba może nie wystarczyć na obronę wypowiedzi, której ocena wymaga zbadania kontekstu. Uchylenie blokady może zaś nastąpić już po zakończeniu debaty, której dotyczyła publikacja. Prezydent wskazuje również, że ustawa nie określała wprost, który sąd ma rozpoznawać nowe sprawy.

Kiedy operator musiałby zablokować całą domenę

W wystąpieniu Nawrocki podał przykład blokady całego serwisu z powodu pojedynczego komentarza. Art. 11n przewidywał wpis domeny do rejestru UKE po wydaniu nakazu administracyjnego, gdy brakowało skutecznych sposobów jego wykonania i zachodziła przynajmniej jedna z 3 okoliczności. Strona stale lub głównie rozpowszechniała nielegalne treści, blokada samego materiału była technicznie niemożliwa lub oczywiście nieskuteczna albo dostawca nie wykonał nakazu mimo dodatkowego wezwania.

Od wpisu dostawcy internetu mieliby 48 godzin na zablokowanie domeny w swoich systemach DNS. Użytkowników przekierowywaliby na stronę UKE z informacją o blokadzie. W pisemnym uzasadnieniu prezydent wskazał, że skutki wpisu objęłyby również legalne materiały z tego samego serwisu. Zwrócił też uwagę na brak odrębnej drogi zaskarżenia samego wpisu.

Co tracą użytkownicy po wecie

Weto zatrzymuje również rozwiązania dotyczące najpoważniejszych przestępstw, w których sam prezydent uznał szybszą reakcję i późniejszą kontrolę sądu za uzasadnione. Dotyczy to m.in. materiałów związanych z seksualnym wykorzystywaniem dzieci i treści związanych z nakłanianiem do samobójstwa. Nowelizacja dawała też użytkownikowi drogę do uzyskania nakazu zablokowania np. gróźb karalnych czy intymnego nagrania rozpowszechnionego bez zgody. W przypadku usługi hostingu użytkownik miał najpierw zgłosić materiał dostawcy. Minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski ocenia, że bez tej procedury państwu trudniej będzie wymusić szybką reakcję platform.

Weto wstrzymuje też przepisy pozwalające wystąpić do właściwego organu w sprawie ograniczenia nałożonego przez dostawcę hostingu (art. 11a ust. 2 i art. 11m ust. 1 pkt 2). Organ mógłby nakazać np. przywrócenie legalnego wpisu, jeśli jego usunięcie nadmiernie ograniczało swobodę wypowiedzi, lub cofnięcie blokady konta nałożonej wskutek oczywistego błędu. DSA daje użytkownikom określonych platform prawo do odwołania się od decyzji serwisu i skorzystania z pozasądowego rozstrzygania sporów.

Jakie przepisy obowiązują po wecie

Unijny Akt o usługach cyfrowych (DSA) obowiązuje bezpośrednio. Jego art. 9 określa wymogi dla nakazów wydawanych na podstawie prawa krajowego lub unijnego. Wybór procedury administracyjnej był decyzją polskiego ustawodawcy. Od 6 listopada prezes UKE pełni funkcję polskiego koordynatora ds. usług cyfrowych na mocy pierwszej z 2 ustaw przygotowanych po styczniowym wecie.

Nawrocki wskazał na przepisy dostępne już dziś. Przykładowo art. 218a Kodeksu postępowania karnego pozwala prokuratorowi lub sądowi ograniczyć dostęp do danych w sprawach dotyczących części przestępstw związanych z seksualnym wykorzystywaniem dzieci. W przypadku treści terrorystycznych odrębne rozporządzenie UE przewiduje co do zasady godzinę na wykonanie nakazu.

Sejm może ponownie uchwalić zawetowaną ustawę większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.