BEREC: fuzje operatorów mogą podnosić ceny, a korzyści dla inwestycji są niepewne

Połączenia operatorów mobilnych wiążą się z ryzykiem wyższych cen dla klientów, podczas gdy ich pozytywny wpływ na inwestycje i innowacje pozostaje niepewny. Takie wnioski przedstawił BEREC, organ skupiający europejskich regulatorów telekomunikacyjnych, w raporcie „Europe’s Telecom Reality Check”. Regulatorzy przestrzegają przed założeniem, że zmniejszenie liczby konkurentów automatycznie zapewni lepsze sieci i większą konkurencyjność europejskiej branży.

Jednym z najważniejszych źródeł przywołanych w dokumencie jest badanie przygotowane na zlecenie Komisji Europejskiej, obejmujące 29 państw OECD i dane z lat 2009–2019. Jego autorzy stwierdzili, że obecność dodatkowego operatora infrastrukturalnego, czyli MNO dysponującego własną siecią mobilną, była powiązana ze średnim przychodem na użytkownika, ARPU, niższym o około 7%.

Na podstawie tej analizy oszacowano również potencjalne korzyści dla europejskich klientów. Gdyby w każdym państwie UE działało czterech operatorów infrastrukturalnych, oszczędności wynikające z większej konkurencji mogłyby wynosić około 800 mln euro rocznie. Jest to wyliczenie dla hipotetycznego scenariusza, a nie kwota już osiągniętych oszczędności.

Wyniki dotyczące inwestycji podważają argument, że mniejsza liczba operatorów pozwala przeznaczać więcej pieniędzy na rozbudowę infrastruktury. W jednym z modeli zastosowanych w badaniu dodatkowy MNO był powiązany z nakładami na telekomunikację mobilną w danym kraju wyższymi o około 10%. Inne podejścia metodologiczne nie wykazały jednak jednoznacznej, statystycznie potwierdzonej zależności między liczbą operatorów a inwestycjami. BEREC podkreśla zatem, że dostępne dowody nie pozwalają uznać konsolidacji za pewną drogę do zwiększenia nakładów na sieci.

Raport przypomina także wcześniejszą analizę BEREC dotyczącą połączeń operatorów w Austrii, Irlandii i Niemczech. Rozwój cen na tych rynkach porównano z grupą kontrolną dziesięciu państw UE. Badanie dostarczyło przesłanek, że analizowane fuzje prowadziły do wzrostu cen w krótkim i średnim okresie względem scenariusza bez połączenia. Efekt ten występował mimo środków zaradczych związanych z dostępem dla operatorów wirtualnych, czyli MVNO.

Zdaniem BEREC obecne europejskie przepisy pozwalają na przejęcia zarówno wewnątrz państw, jak i ponad granicami. Warunkiem jest ochrona konkurencji, a w części przypadków zgoda wymaga zobowiązań ograniczających negatywne skutki transakcji. Regulatorzy nie znajdują dowodów, że prawo konkurencji stanowi zasadniczą przeszkodę dla efektywnej konsolidacji.

Przykładem jest zatwierdzone przez Komisję Europejską w 2024 r. połączenie Orange i MásMóvil w Hiszpanii. Transakcja ograniczałaby liczbę dotychczasowych operatorów sieci mobilnych z czterech do trzech. Warunki zgody obejmowały jednak zbycie części częstotliwości na rzecz Digi, co miało wzmocnić niezależnego konkurenta i chronić konkurencję na rynku detalicznym.

Inny model zastosowano w Wielkiej Brytanii przy połączeniu Vodafone i Three. Brytyjski urząd CMA wydał warunkową zgodę w grudniu 2024 r. Operatorzy zobowiązali się do realizacji wspólnego planu rozwoju sieci, ograniczenia cen wybranych taryf przez trzy lata oraz udostępniania usług hurtowych na ustalonych warunkach cenowych i umownych również przez trzy lata. Wykonanie zobowiązań miało być monitorowane przez CMA i Ofcom.

BEREC wskazuje też na transakcje zatwierdzane bez dodatkowych warunków. Tak było w przypadku przejęcia Wind Hellas przez United Group w Grecji, gdzie działalność stron nie pokrywała się w usługach mobilnych, a nakładanie się ich pozycji na innych rynkach było ograniczone.

Regulatorzy zwracają ponadto uwagę, że sami duzi operatorzy nie zawsze dążą do maksymalizacji skali. Vodafone sprzedał działalność we Włoszech, Hiszpanii i na Węgrzech, koncentrując się na wybranych rynkach. Według BEREC takie decyzje pokazują, że korzyści z globalnej skali mogą maleć, a większe znaczenie mają konkretne możliwości biznesowe i lokalne warunki.

Stanowisko BEREC oznacza, że każda fuzja powinna być oceniana indywidualnie: pod kątem wpływu na ceny, wybór dostępny klientom oraz wiarygodność deklarowanych inwestycji. Sama obietnica stworzenia większego operatora nie wystarcza, by uznać transakcję za korzystną dla rynku i konsumentów.